Geçenlerde bir ortamda birisi hayat pahalığından, geçinemediğinden bahsediyor. Sebebini de sisteme, siyasal yönetime bağlayarak şikayetlerde bulunuyordu. Şöyle giyinişine, elindeki telefona baktım merak ettim. “Ne iş yapıyorsun?” diye sordum. “Fabrika sahibi falan mısın? Bu kadar özenli giyinmişsin, telefonun kıyafetlerin markalı görünüyor. ” Bir şirkette asgari ücretle çalışıyormuş. Üzerindekilerin çoğunu kredi kartıyla ve taksitle aldığını söyledi. Benim şu bitmek bilmeyen merakım yine başıma iş açtı: “Peki, ne kadar borcun var?” “Bir milyon.” Bir an sustum. “Ev mi? Araba mı?” diye sordum. “Yok,” dedi. “Aldıklarımın borcu. Kiminin on altı taksiti var, kiminin on, kiminin sekiz…” Ne olmuş yani? Gürüldü gibi; Biz galiba artık ihtiyaçlarımızı değil, isteklerimizi taksitlendiriyoruz. Bir şey pahalıysa “Buna gücüm yetmez.” demek yerine, “Kaç taksit?” diye soruyoruz. Eskiden cebimizde para yoksa alışveriş yapmazdık. Şimdi cebimizde para yoksa kredi kartını çıkarıyoruz. Para yine yok. Ama alışveriş var. Ne güzel sistem! İnsan bazen kendi kazancıyla değil, gelecekte kazanacağı parayla yaşıyor. Gelecek de zavallı; daha gelmeden borçlandırılıyor. Oysaki hesabı kitabı iyi yapmalıyız. Bir gün bir arkadaşım yeni bir saat aldı. Bayağı da para vermiş. Benden beklediği belli: “Güle güle kullan, çok güzel ”Ben baktım, gülümsedim. “Enayi misin sen?” dedim. Tabii arkadaşlığımızın kaldıracağı ölçüde! “İki sokak ötede bunun aynısı var, yarı fiyatına. Ve aynı zamanı gösteriyor” Arkadaşım gururla: “Ama bu marka,” dedi. “İyi de, saatin görevi zamanı göstermek değil mi?” dedim. Sonra güldük. Sende haklısın dedi. İnsanın kendisine de sorması gerekiyor: Bir şeyin fiyatını artıran her şey, onun hayatımızdaki değerini de artırıyor mu? Bazen insan parasını harcamak istemediği hâlde çevresine, alışkanlıklarına, “Ayıp olmasın.” düşüncesine ya da “Bir kereden bir şey olmaz.” sözüne yeniliyor. Sonra o bir kereler birleşiyor. Ay sonu geliyor. Maaş gidiyor. Ve insan kendi parasına yetişemiyor. Elbette herkes istediğini alabilir. İmkânı olan güzel bir yerde yemek de yiyebilir, pahalı bir saat de alabilir, istediği telefonu da kullanabilir. Mesele bunlar değil. Mesele, kazancımızla harcamamız arasındaki mesafeyi kaybetmemek. Bir ürün işimizi görüyorsa daha pahalısını almak bizi daha değerli yapmaz. Bir kafede kahve içmek keyiftir. Ama her keyfin bir bedeli olduğunu bilmek de akıldır. Çünkü bazen ihtiyacımız olmayan şeylere verdiğimiz para, ihtiyacımız olan huzurdan götürür. Ne tuhaf… Dün mutluluk veren şey, bugün borç hatırlatıcısına dönüşebiliyor. İşte tüketim çılgınlığı biraz da böyle başlıyor. İhtiyacımız olmayanı almakla kalmıyor, başkalarının sahip olduklarına yetişmeye çalışıyoruz. Birileri yeni telefon alıyor, bizimki bir anda eski geliyor. Birileri pahalı bir mekâna gidiyor, kendi oturduğumuz yer gözümüze batmaya başlıyor. Birileri yeni bir şey giyiyor, dolabımızdaki onlarca kıyafet bir anda değersizleşiyor. Oysa hayat harcama yarışı değil. Hele ki başkasının bütçesiyle hiç değil. Bir de şu tarafından bakmak lazım: Aldığın şey seni geliştirmeli, seni geriye değil ileriye taşımalı. Eğitime verdiğin para, kendine yaptığın yatırımdır. Spora verdiğin para, bedenine yaptığın yatırımdır. Sağlığına ayırdığın para, geleceğine verdiğin değerdir. Bunlara harcanan para bana göre lüks değil. Hatta bazen ihtiyacımız olmayan bir şeye fazladan ödeyeceğimiz parayı, kendimizi geliştirmeye, sağlığımıza veya bedenimize ayırmak çok daha akıllıca bir alışveriştir. Çünkü bazı şeylerin fiyat etiketi vardır. Bazılarının ise hayatımıza kattığı değer. Büyüklerimiz bir cümleyle anlatmış bütün meseleyi: “Ayağını yorganına göre uzat.” Yorgan kısa ise ayağını uzatabilirsin. Ama üşürsün. Borç da biraz böyledir. İnsan önce parasının yetmediğini alır. Sonra taksitini öder. Sonra bir yenisini alır. Derken bir bakar ki hayatını yaşamıyor, taksitlerini yaşıyor. Bence asıl zenginlik, her gördüğünü satın alabilecek kadar çok paran olması değil. Her gördüğünü satın almak zorunda hissetmeyecek kadar aklının ve iradenin yerinde olmasıdır. Çünkü bazen en büyük lüks; son model telefona sahip olmak değil, gece yatağa başını koyduğunda yarını düşünmek zorunda kalmamaktır. Ayağını yorganına göre uzat. Çünkü yorganın kısa olması kader değildir. Ama bile bile ayağını dışarıda bırakmak, biraz da kendi tercihimizdir. Hepinize iyi haftalar…