Tarihi Eser Kaçakçılığı Hukuki Temeli Tarihi eser kaçakçılığı, Türk Ceza Kanunu dışında 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 67 vd. maddeleriyle düzenlenmektedir. Bu kanun, ülkedeki taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını ve kaçakçılığın önlenmesini amaçlamaktadır. Tarihi eser kaçakçılığı suçu, Türk hukukunda 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 23. maddesinde düzenlenen taşınır kültür ve tabiat varlıklarını kapsar. Bu varlıklar, jeolojik, tarih öncesi, tarihi ve sanatsal açıdan değer taşıyan eserlerden oluşur. İnsan iskeletleri, defineler, aletler, sanat eserleri, yazılı veya tasvirli belgeler, madalyalar ve daha birçok kültürel ve tarihi değere sahip nesne suçun konusunu oluşturur. Kültür Varlıklarının Tanımı Kültür varlıkları, bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili tarih öncesi ve tarihi devirlere ait yer üstü, yer altı veya su altındaki taşınır ve taşınmaz varlıkları içermektedir. Bu varlıklar, bilimsel ve kültürel açıdan özgün değere sahip olabilir. Tarihi Eser Kaçakçılığı Suçu ve Cezaları Tarihi eser kaçakçılığı, Türk Ceza Kanunu kapsamında değil, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 67 vd. maddeleri ile düzenlenir. Suçun cezaları şu şekildedir: Bildirim Yükümlülüğüne Aykırı Hareket: Bildirim yükümlülüğüne kasten ve mazeretsiz olarak aykırı davranan kişilere 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası verilir. Bildirimi yapılmamış kültür ve tabiat varlıklarının ticaretini yapanlara ise 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ve 5000 güne kadar adlî para cezası uygulanır. Bu suçlar ayrıca cezalandırılabilir. Yurt Dışına Çıkarma Yasağına Aykırı Hareket: Tarihi eserlerin yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılması suç teşkil eder. Bu durumda suç işleyen kişilere 5 yıl ile 12 yıl arasında hapis cezası ve 5000 güne kadar adli para cezası verilir. İzinsiz Araştırma, Kazı ve Sondaj Yapma: İzinsiz olarak araştırma, kazı ve sondaj yapan kişilere 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası uygulanır. Ancak eğer izinsiz işlem yapılan yer sit alanı veya koruma gereken bir bölge değilse, ceza 1/3 oranında azaltılabilir. İzinsiz Kazı ve Definecilik: İzinsiz define arama işlemi 3 aydan 2 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu işlem define eserlerini yurt dışına kaçırma amacı taşıyorsa, ceza iki katına çıkarılabilir. Define arama işlemleri genellikle izinsiz yapılmasına rağmen, izinli olarak gerçekleştirilen araştırmalar Türkiye’de yaygın değildir.   Kişi, bu suçları işlediği eserleri soruşturma başlamadan önce yetkililere teslim ederse, mahkeme bu durumu ceza miktarında indirim olarak değerlendirebilir. Mustafa UYSAL Araştırmacı-Yazar