İnsanı anlatan, söylediklerinden çok zaman içinde bıraktığı izlerdir. Bir insanı tanımak için uzun konuşmalara ya da gösterişli sözlere gerek yoktur. Asıl ölçü, söyledikleriyle yaptıkları arasındaki uyumda ve başkalarının hayatında bıraktığı izlerde saklıdır. Çünkü söz kulağa ulaşır; davranış ise insanın gerçek karakterini ortaya koyar. Hayat, bu gerçeği çoğu zaman sessizce öğretir. Bir bakış, küçük bir incelik, beklenmedik bir anda gösterilen anlayış ya da zor bir durumda sergilenen tutum, bir insanın dünyasını anlamaya yeter. Söz düşünceleri anlatır; davranış ise o düşüncelerin hayattaki karşılığını gösterir. İkisi uyum içinde olduğunda güven doğar, samimiyet kök salar ve ilişkiler anlam kazanır. Çünkü benim ne söylediğim değil kar4şımdakinin ne anladığı veya sözlerimin etkisi muhatabımda ne kadar… Yıllar içinde eğitim camiasında edindiğim tecrübeler, insanın gerçek değerinin sahip olduğu makamdan, taşıdığı unvandan ya da kurduğu cümlelerden ibaret olmadığını gösterdi. Zaman geçer, görevler değişir, şartlar farklılaşır ancak insanın başkalarına gösterdiği anlayış, verdiği değerin samimiyeti ve geride bıraktığı hatıralar yaşamaya devam eder. Şu fani dünyada karşılatıklarım muhatap olduklarınarasında maalesef bazıları “İs”; şükür ki bazıları “İz” bırakıyor. İnsan, en çok da küçük ayrıntılarda kendini belli eder Bir başarıyı takdir ederken gösterilen içtenlikte, farklı bir düşünce karşısında sergilenen olgunlukta, bir gönül kırgınlığı karşısında duyulan hassasiyette saklıdır pek çok şey. Bazen bir insanı yüceltmek için büyük sözlere gerek yoktur; hakkını teslim etmek yeterlidir. Bazen de bir ilişkiyi korumak için uzun açıklamalardan çok, zamanında gösterilen küçük bir incelik kâfidir. Elbette herkesin düşüncesi, beklentisi ve hayata yaklaşımı farklı olabilir. Her konuda aynı fikirde olmak mümkün değildir. Ancak farklılıklarımızı taşıma biçimimiz, ortak değerlerimize ne kadar bağlı olduğumuzu gösterir. Nezaket, yalnızca bizimle aynı düşünenlere değil, farklı düşünenlere karşı da korunabildiğinde gerçek anlamına kavuşur.  Fikirlerimizi ve yansıyan davranışları öylesine içselleştirmek ,öyle sağlam temellere  oturtnak gerekir ki şairin dediği gibi “Seni öldürmeye gelen sende dirilsin.” Makamların ötesinde bir ölçü; ötelerin ötesine giden… Yöneticilik insana yalnızca iş ve işlemleri yürütmeyi değil, insanı anlamanın inceliklerini de öğretir. Bir kurumun gücü, sadece elde ettiği sonuçlarla değil, bu sonuçlara ulaşırken insan ilişkilerini nasıl koruduğuyla da ölçülür. Adalet, herkesin hakkını gözetebilmektir. Liyakat, emeği ve yeteneği hakkıyla değerlendirmektir. Vefa ise birlikte yürünmüş yolları, paylaşılmış emekleri ve insanın hayatına dokunan iyilikleri unutmamaktır. Bu değerler, yüksek sesle  süslü  sözlerle klişe laflarla dile getirildiğinde değil, gündelik hayatın içinde sessizce ve samimiyetle yaşatıldığında  gerçek kıymetine ulaşır. Ayrıca İnsanın gerçek büyüklüğü, her zaman haklı çıkmasında değil, gerektiğinde kendini de sorgulayabilmesindedir. Olgunluk, hiç yanılmamak değil; yanıldığını fark ettiğinde yeni bir başlangıç yapabilmektir. Güç ise her söze karşılık vermek değil, hangi sözün sükûnetle karşılanması gerektiğini bilebilmektir. Vefa, hatırlamanın ötesindedir İnsan ilişkilerinin zaman zaman sınandığı anlar olur. Şartlar değişir, yollar ayrılır, öncelikler farklılaşır. Böyle zamanlarda geçmişin hatırını korumak, birlikte verilen emeği unutmamak ve insanlara hak ettikleri değeri göstermeyi sürdürmek ayrı bir erdemdir.  Vefa, yalnızca geçmişi güzel sözlerle anmak değildir; geçmişte yaşanan güzelliklerin bugünkü davranışlara da yön verebilmesidir. Bazen küçük bir teşekkür, bazen içten bir hâl hatır sorma, bazen de bir insanın emeğini sessizce takdir etmek… Senin olamadığın yerde sen olabilmek … Bunların her biri, insan ilişkilerinin görünmeyen bağlarını güçlendirir. Fakat mesafe ile unutmak, farklı düşünmek ile değersiz görmek, eleştirmek ile incitmek arasında ince bir çizgi vardır. Bu çizgiyi koruyabilmek, insanın hem kendisine hem de başkalarına duyduğu saygının göstergesidir. Biraz da kendimize bakalım Başkalarının davranışlarını değerlendirmek kolaydır. Asıl incelik, aynı ölçüyü kendimize de uygulayabilmektir. Sözlerimiz davranışlarımızla ne kadar örtüşüyor? İnsanlara gösterdiğimiz anlayış, beklentilerimiz karşılanmadığında da sürüyor mu? Emeğin, iyiliğin ve dostluğun kıymetini yalnızca ihtiyaç duyduğumuz zamanlarda mı hatırlıyoruz? Bu sorular, başkalarını yargılamak için değil, kendimizi daha iyi tanımak için önemlidir. Çünkü insan ilişkilerinde kusursuzluk aramak yerine tutarlılığı önemsemek daha anlamlıdır. Herkes hata yapabilir; önemli olan, hatalarımızdan öğrenmek ve birbirimize karşı daha dikkatli davranmayı başarabilmektir. Hayatın bize öğrettiği en değerli derslerden biri de şudur: Her düşünceyi söylemek mümkün olsa da her düşünceyi aynı biçimde ifade etmek gerekmez. Hakikati dile getirirken inceliği korumak, eleştirirken gönül kırmamaya özen göstermek ve doğru bildiğimizden vazgeçmeden başkasının onurunu gözetmek mümkündür. Son söz Yıllar sonra geriye dönüp baktığımızda, hayatımızı anlamlı kılan şeylerin çoğunun büyük olaylardan değil, küçük ama samimi davranışlardan oluştuğunu görürüz. Bir insana verdiğimiz güven, bir emeğe gösterdiğimiz saygı, bir gönülde bıraktığımız huzur… Bunlar, zamanın kolayca silemediği izlerdir. Bu nedenle insanın kendisine bırakabileceği en güzel miras, sözleriyle davranışları arasında kurduğu dengedir. Her zaman aynı düşünmek zorunda değiliz; fakat her zaman saygılı olabiliriz. Herkesle aynı yolda yürümeyebiliriz; yine de yürüdüğümüz yollarda iyiliği ve nezaketi koruyabiliriz.  Belki de asıl mesele, kimin ne söylediğinden çok, zaman içinde hangi değerleri yaşatabildiğidir. Çünkü söz kulağa ulaşır; davranış ise gönülde karşılık bulur. İnsanın gerçek itibarı, ikisi aynı yerde buluştuğunda doğar.